Kennisgebieden
Van AI Governance tot AI-Geletterdheid (KG13). Elk gebied met activiteiten, rollen, metrics en standaarden.
Rollen
Compleet rollenmodel met 20x13 RACI-matrix, functiescheiding en AI Geletterdheidsfunctionaris (Rol 20).
Faalmodi
22 patronen waarop agentic en cyber-physical AI structureel faalt - inclusief drill-scenario's en cognition-plane-binding.
Lifecycle-fasen
Van ideatie tot decommissioning, met feedbackloops, gate criteria en sprint-checklists.
Templates
Governance Charter, Model Card, EU AI Act Checklist, Volwassenheidsassessment en Shadow AI Inventarisatie.
Kies je editie
Beide edities bevatten dezelfde volledige inhoud met 18 diagrammen
AI Body of Knowledge
251 pagina'sAI Body of Knowledge (NL)
Het referentiekader voor AI-governance, lifecycle management en organisatie-inrichting
AI Body of Knowledge
287 pagina'sAI Body of Knowledge (EN)
The reference framework for AI governance, lifecycle management and organizational design
AI-BOK Toolkit v1.2 — Nederlandstalige editie
Vijf werkbestanden bij het boek, volledig in het Nederlands: ArchiMate-modelleerconventies, KG9-risicobeheersingsbibliotheek (YAML), volwassenheidskalibratiekit, AI-inkoopclausules en ingevulde voorbeeld-templates. Direct toepasbaar in je eigen organisatie.
- ✓ArchiMate-modelleerconventies (purist mapping)
- ✓KG9 risico-controle-bibliotheek (YAML-checklist)
- ✓Volwassenheids-calibratie-kit + inter-assessor-protocol
- ✓AI-inkoopclausules voor contracten
- ✓Ingevulde voorbeeld-templates (Charter, Model Card, IAMA, Artikel 4-bewijs)
Geen registratie vereist. ZIP met 5 PDF's (gebrand, leesklaar) + Markdown-bronnen + README (~960 KB). Engelse editie beschikbaar via de Engelstalige pagina.
Kijk alvast in het boek
Vier van de 18 diagrammen uit de AI-BOK - gratis preview
De 13 kennisgebieden met AI Governance als centraal knooppunt
Het AI Lifecycle Model met 8 fasen en 3 feedbackloops
Mapping van kennisgebieden op de drie planes (Data / Control / Cognition)
Acht rol-gebaseerde leespaden plus MVG-7 groeipad - nieuw in v1.2
RACI-matrix met 20 rollen
Wie is verantwoordelijk, aansprakelijk, geconsulteerd en geïnformeerd per kennisgebied? De complete RACI-matrix voorkomt onduidelijkheid.
5 kant-en-klare templates
Governance Charter, Model Card, EU AI Act Checklist, Volwassenheidsassessment en Shadow AI Inventarisatie. Direct invulbaar.
CIO 30-dagen plan
Week voor week concrete acties om AI-governance van de grond te krijgen. Van inventarisatie tot bestuursbesluit in een maand.
Liever luisteren?
Ontdek de kern van de AI-BOK in een podcastaflevering — beschikbaar in het Nederlands en Engels.
Waterdichte AI-governance met de AI-BOK
Hoe richt je AI-governance in die echt werkt? Van de 13 kennisgebieden en het cognition plane tot de vertaling van de EU AI Act naar concrete organisatiemaatregelen.
Grip op Shadow AI met de AI-BOK
Medewerkers gebruiken al ChatGPT en Claude zonder dat IT het weet. Hoe inventariseer en beheers je Shadow AI?
Manage AI-agents als echte medewerkers
Jouw volgende collega is een AI-agent. Waarom agents een mandaat, escalatieprotocol en exit-procedure nodig hebben.
Zo overleeft jouw AI-project de praktijk
70% van alle AI-projecten haalt de productie niet. Over de 8 fasen van de AI-levenscyclus en waarom 50% van de kosten pas na de launch komen.
Governing Autonomous Non-Human Identities
AI-agents als digitale medewerkers: waarom ze een eigen identiteitsprofiel, lifecycle management en menselijke eigenaar nodig hebben. Over het cognition plane, governance hooks en het sleutelkast-patroon.
AI-BOK Unplugged — Het framework achter verantwoorde AI
Lees een fragment uit het boek
Het voorwoord en de Start Here-gids — direct toepasbaar, zonder aankoop.
Wat is er veranderd: v1.0 naar v1.2
Twee minor-releases, één doel: een werkbaar, audit-bestendig referentiekader voor AI-governance.
Fundament: 12 kennisgebieden + 19 rollen
- ·12 kennisgebieden (KG1 t/m KG12) als canoniek decompositiekader
- ·19 rollen verdeeld over 4 besturingsniveaus
- ·8-fasen levenscyclus (van ideatie tot decommissioning)
- ·10 metamodelentiteiten + 5-niveau volwassenheidsmodel
- ·Open ArchiMate 3.2-referentiemodel met 48 views
Verdieping: agentic AI + regelgeving
- ·Cognitievlak als architecturele integratielaag (Mandaat, NHI-lifecycle, Authority Register, Policy-as-code, Escalatie)
- ·16 agentic AI-faalmodi (FM01-FM16) met cognition-plane-binding
- ·Regelgevingstraceerbaarheidsmatrix over 9 jurisdicties (EU AI Act, NIS2, NIST, ISO 42001/23894/38507, VNG, BZK, US state-laws)
- ·Volwassenheidsbewijs-rubric (D/M/L per KG x niveau, met inter-assessor-protocol)
- ·Operationeel en cyber-physical addendum (drie-tier device/edge/centre)
Integratie + pariteit: KG13, Rol 20, 22 FMs
- ·KG13 AI-Geletterdheid & Capability Development geïntegreerd in canonieke Module 1 (EU AI Act Artikel 4)
- ·Rol 20 AI Geletterdheidsfunctionaris (Article 4-bewijsdossier-eigenaar)
- ·6 operationele/cyber-physical-faalmodi (FM17-FM22) erbij - totaal 22 patronen
- ·5 standalone addenda geïntegreerd als Module 3 sub-secties (3.3.8-3.3.9, 3.4.9, 3.6.7-3.6.8)
- ·Rol-gebaseerde leespaden (8 paden) + Minimum Viable Governance-profiel (MVG-7)
- ·NL + EN voor het eerst sinds v1.0 op volledige pariteit
- ·Open ArchiMate-model uitgebreid naar 52 views; 1066 relaties
- ·SemanticXL-pack ai-bok-1.2 (112 reference claims + 4 guardrails)
Wat staat er op de planning
Vijf werkpakketten die het kader versterken in de komende releases.
SemanticXL ai-bok-pack live
Het ai-bok-1.2-pack als runtime overlay in SemanticXL: 112 claims, 4 guardrails (MVG-7, FM-coverage, Article 4-bewijs, cognition-plane-binding). Organisaties laden hun eigen ArchiMate-model en draaien direct gap-analyses.
NHI Federation Protocol (RFC-draft)
Standards-track voorstel voor cross-organisatie NHI-mandaat-uitwisseling: JOSE-tokenformaat, revocation-propagatie, freshness-budget over org-grenzen. Bouwt voort op het cognitievlak.
AI-BOK Conformance Suite
`ai-bok check`-CLI: lees AI-portfolio + ArchiMate-model, output JSON met MVG-7-status, FM-coverage-percentage en KG-maturity-heatmap. Open source, vendor-neutraal.
Regelgevingsmonitor
Continu scrapen van EU OJ, AP-publicaties, BZK, NIST, IMDA. Diff tegen regulatory-matrix; push-notificaties met impact-mapping naar KGs en bewijsbestanden.
Sector-overlays
Drie sector-overlays: bank (BCBS-239 / EBA), zorg (FDA SaMD / EU MDR) en gemeente (VNG-deepdive). Elk: 30-pagina boekje met 5 worked examples op de canonieke MVG-7.
Doe mee aan de open referentiearchitectuur: download het ArchiMate-model en lever feedback via de community-issues.
Open referentiearchitectuurAI verandert je organisatie - of je het wilt of niet
Medewerkers gebruiken al ChatGPT, Copilot, Claude, Cursor en Gemini - vaak zonder dat IT het weet. De EU AI Act is van kracht. Klanten verwachten transparantie over AI-beslissingen. Elke maand zonder AI-governance is een maand zonder controle over je grootste technologische transformatie.
Doe de gratis Quick ScanWaarom een AI Body of Knowledge?
ISO 42001 biedt een managementsysteem maar geen kennisgebiedenstructuur. NIST AI RMF biedt risicomanagement maar geen rollenmodel. De EU AI Act biedt juridische kaders maar geen implementatiehandleiding.
De AI-BOK brengt deze puzzelstukken samen en vult de gaten.
Geschreven voor de CIO die morgen naar de board moet met een AI-governance voorstel. Voor de enterprise architect die AI moet inpassen in een bestaand landschap. Voor de CHRO die de workforce-transformatie moet vormgeven. En voor de projectmanager die voor het eerst een AI-systeem in productie moet brengen.
Over de auteur
Jan Willem van Veen
Principal Enterprise Architect
Meer dan 25 jaar ervaring aan de kruising van technologie, organisatie en betekenis. Van de eerste enterprise-architecturen in de publieke sector tot de huidige generatie AI-systemen. Achtergrond in semantische webtechnologie, knowledge graphs en linked data.